Skip to content

Aeneid II

The Aeneid

Conticuere omnes intentique ora tenebant.

Inde toro pater Aeneas sic orsus ab alto:

Infandum, regina, iubes renovare dolorem,

Troianas ut opes et lamentabile regnum

eruerint Danai, quaeque ipse miserrima vidi

et quorum pars magna fui. quis talia fando

Myrmidonum Dolopumve aut duri miles Ulixi

temperet a lacrimis? et iam nox umida caelo

praecipitat suadentque cadentia sidera somnos.

sed si tantus amor casus cognoscere nostros

et breviter Troiae supremum audire laborem,

quamquam animus meminisse horret luctuque refugit,

incipiam. fracti bello fatisque repulsi

ductores Danaum tot iam labentibus annis

instar montis equum divina Palladis arte

aedificant, sectaque intexunt abiete costas;

votum pro reditu simulant; ea fama vagatur.

huc delecta virum sortiti corpora furtim

includunt caeco lateri penitusque cavernas

ingentis uterumque armato milite complent.

est in conspectu Tenedos, notissima fama

insula, dives opum Priami dum regna manebant,

nunc tantum sinus et statio male fida carinis:

huc se provecti deserto in litore condunt;

nos abiisse rati et vento petiisse Mycenas.

ergo omnis longo soluit se Teucria luctu;

panduntur portae, iuvat ire et Dorica castra

desertosque videre locos litusque relictum:

hic Dolopum manus, hic saevus tendebat Achilles;

classibus hic locus, hic acie certare solebant.

pars stupet innuptae donum exitiale Minervae

et molem mirantur equi; primusque Thymoetes

duci intra muros hortatur et arce locari,

sive dolo seu iam Troiae sic fata ferebant.

at Capys, et quorum melior sententia menti,

aut pelago Danaum insidias suspectaque dona

praecipitare iubent subiectisque urere flammis,

aut terebrare cavas uteri et temptare latebras.

scinditur incertum studia in contraria vulgus.

Primus ibi ante omnis magna comitante caterva

Laocoon ardens summa decurrit ab arce,

et procul 'o miseri, quae tanta insania, cives?

creditis avectos hostis? aut ulla putatis

dona carere dolis Danaum? sic notus Ulixes?

aut hoc inclusi ligno occultantur Achivi,

aut haec in nostros fabricata est machina muros,

inspectura domos venturaque desuper urbi,

aut aliquis latet error; equo ne credite, Teucri.

quidquid id est, timeo Danaos et dona ferentis.'

sic fatus ualidis ingentem viribus hastam

in latus inque feri curvam compagibus alvum

contorsit. stetit illa tremens, uteroque recusso

insonuere cavae gemitumque dedere cavernae.

et, si fata deum, si mens non laeva fuisset,

impulerat ferro Argolicas foedare latebras,

Troiaque nunc staret, Priamique arx alta maneres.

Ecce, manus iuvenem interea post terga revinctum

pastores magno ad regem clamore trahebant

Dardanidae, qui se ignotum venientibus ultro,

hoc ipsum ut strueret Troiamque aperiret Achivis,

obtulerat, fidens animi atque in utrumque paratus,

seu versare dolos seu certae occumbere morti.

undique visendi studio Troiana iuventus

circumfusa ruit certantque inludere capto.

accipe nunc Danaum insidias et crimine ab uno

disce omnis.

Namque ut conspectu in medio turbatus, inermis

constitit atque oculis Phrygia agmina circumspexit,

'heu, quae nunc tellus,' inquit, 'quae me aequora possunt

accipere? aut quid iam misero mihi denique restat,

cui neque apud Danaos usquam locus, et super ipsi

Dardanidae infensi poenas cum sanguine poscunt?'

quo gemitu conversi animi compressus et omnis

impetus. hortamur fari quo sanguine cretus,

quidve ferat; memoret quae sit fiducia capto.

'Cuncta equidem tibi, rex, fuerit quodcumque, fatebor

vera,' inquit; 'neque me Argolica de gente negabo.

hoc primum; nec, si miserum Fortuna Sinonem

finxit, vanum etiam mendacemque improba finget.

fando aliquod si forte tuas pervenit ad auris

Belidae nomen Palamedis et incluta fama

gloria, quem falsa sub proditione Pelasgi

insontem infando indicio, quia bella vetabat,

demisere neci, nunc cassum lumine lugent:

illi me comitem et consanguinitate propinquum

pauper in arma pater primis huc misit ab annis.

dum stabat regno incolumis regumque vigebat

conciliis, et nos aliquod nomenque decusque

gessimus. invidia postquam pellacis Ulixi

(haud ignota loquor) superis concessit ab oris,

adflictus vitam in tenebris luctuque trahebam

et casum insontis mecum indignabar amici.

nec tacui demens et me, fors si qua tulisset,

si patrios umquam remeassem victor ad Argos,

promisi ultorem et verbis odia aspera movi.

hinc mihi prima mali labes, hinc semper Ulixes

criminibus terrere novis, hinc spargere voces

in vulgum ambiguas et quaerere conscius arma.